Mamak'ta çocuğunun ruhsal gelişimi hakkında bilgi arayan ailelere hoş geldiniz. Çocuklar sıkıntılarını çoğu zaman sözcüklerle değil; karın ağrısı, huysuzluk, uykusuzluk ya da okula gitmek istememe gibi davranışlarla anlatır. Bu sayfa, çocuk ve ergen psikiyatrisinin hangi konularda destek verdiğini ve aile olarak ilk adımı nasıl atabileceğinizi özetler. Ayrıntılı konumuz ise okul reddi ve ayrılık kaygısı: sabah krizlerinin ardında neler olabileceği ve okula dönüşün nasıl planlandığı.
Bu sayfanın konusu: Okul reddi ve ayrılık kaygısı
Okul reddi nedir?
Okul reddi, çocuğun duygusal bir sıkıntı nedeniyle okula gitmekte ya da okulda kalmakta zorlanmasıdır. Okuldan kaçmadan farklıdır: okul reddinde çocuk evde kalmak ister ve aile durumu bilir; okuldan kaçmada ise genç genellikle ailesinden habersiz okul dışında vakit geçirir. Okul reddi en sık okula başlama, okul değiştirme, uzun bir tatil ya da hastalık sonrası ve ergenliğe geçişte görülür.
Ayrılık kaygısı
Okul öncesi ve ilkokul çağında okul reddinin en sık nedeni ayrılık kaygısıdır. Çocuk, anne babasından ayrı kaldığında onlara kötü bir şey olacağından ya da kendisinin kaybolacağından korkar. Gece yalnız uyuyamaz, ebeveyn evden çıkarken ağlar, telefonla sürekli arar. Bir yakının hastalığı, taşınma, kardeş doğumu ya da aile içi gerginlik ayrılık kaygısını tetikleyebilir.
Daha büyük çocuklarda ve ergenlerde okul reddinin arkasında daha çok sosyal kaygı, zorbalık, ders başarısıyla ilgili korkular ya da depresyon bulunur.
Sabah yakınmaları gerçektir
Okul reddi yaşayan çocukların karın ağrısı, bulantı, baş ağrısı ve halsizlik yakınmaları gerçektir; kaygı bedende gerçek değişikliklere yol açar. Bu yakınmaların hafta içi sabahları yoğunlaşıp hafta sonları ve tatillerde kaybolması tipiktir. Yine de bedensel bir nedenin gözden kaçmaması için önce çocuk doktoru muayenesi yapılması doğrudur.
Değerlendirme süreci
Çocuk ergen psikiyatristi okul reddinin ne zaman başladığını, hangi günlerde ve derslerde arttığını, okulda yaşanan olayları, arkadaş ilişkilerini ve evdeki gelişmeleri ayrıntılı olarak sorar. Çocukla oyun ya da sohbet yoluyla korkuları konuşulur. Okul rehberlik servisinden bilgi alınır; zorbalık ya da öğrenme güçlüğü gibi somut bir sorun varsa öncelikle o ele alınır.
Okula dönüş planı
Okul reddinde temel hedef, çocuğun mümkün olan en kısa sürede ama aşamalı olarak okula dönmesidir. Evde geçen her gün dönüşü zorlaştırır.
- Aile, okul ve uzman birlikte yazılı bir dönüş planı hazırlar.
- Gerekirse ilk günlerde kısa süre okulda kalınır, süre her gün artırılır.
- Okulda çocuğun zorlandığında başvurabileceği güvenilir bir yetişkin belirlenir.
- Kapıda vedalaşma kısa, sakin ve her gün aynı biçimde yapılır.
- Okula gidilmeyen günler "tatil" gibi geçmez; ekran ve özel ilgi gibi ödül niteliğindeki etkinliklere izin verilmez.
Tedavi
Bilişsel davranışçı terapi okul reddinde ve ayrılık kaygısında en etkili yöntemdir. Çocuk kaygısını adlandırmayı, bedenini sakinleştirmeyi ve korktuğu durumlarla adım adım yüzleşmeyi öğrenir. Ebeveynlere, çocuğun duygusunu onaylarken onu cesaretlendirme yolları öğretilir; çünkü aşırı koruyucu tutum istemeden kaygıyı besleyebilir. Kaygı çok yoğunsa ya da depresyon eşlik ediyorsa ilaç tedavisi de değerlendirilebilir.
Ergenlerde okul reddi
Ergenlikte okul reddi çoğu zaman ayrılık kaygısıyla değil, sosyal kaygı, depresyon, zorbalık ya da akademik başarısızlık korkusuyla ilişkilidir. Genç sabahları kalkamaz, yorgunluktan ya da ağrılardan yakınır, okulda kalsa bile derslere katılmaz. Bir süre sonra okulda kaçırılan konular ve arkadaş grubundan kopma, okula dönüşü daha da zorlaştırır.
Bu yaşta gencin kendi görüşünü almak ve dönüş planını onunla birlikte hazırlamak çok önemlidir. Hangi derslerin ve ortamların en zor olduğu, okulda kimden destek alınabileceği ve kaçırılan derslerin nasıl telafi edileceği somut olarak konuşulur. Eşlik eden depresyon ya da kaygı bozukluğu varsa bunların tedavisi okula dönüşü de kolaylaştırır.
Zorbalık şüphesinde
Çocuk belirli bir dersten, servis yolculuğundan ya da teneffüsten özellikle korkuyorsa, eşyaları kayboluyor ya da hasar görüyorsa, açıklanamayan morluklar varsa ya da sosyal medyada alay konusu olduğunu fark ettiyseniz zorbalık akla gelmelidir. Böyle bir durumda çocuğu suçlamadan dinlemek, gördüklerini not etmek ve okul yönetimiyle görüşmek gerekir.
Zorbalık ortadan kaldırılmadan okula dönüş için çocuğu zorlamak doğru değildir; önce güvenliği sağlanmalıdır. Zorbalık yaşayan çocuklarda kaygı, depresyon ve özgüven kaybı sık görüldüğü için çocuk ergen psikiyatristi bu süreçte çocuğun duygusal durumunu da değerlendirir ve destek planlar.
Mamak'ta çocuk ergen psikiyatrisine başvuru
Mamak'ta yaşayan aileler okul reddi için çocuk ve ergen psikiyatrisi polikliniklerine ya da muayenehanelere başvurabilir. Okula gidilmeyen günler birkaç haftayı geçmeden başvurmak, dönüşü çok kolaylaştırır. Okul yönetimine ve rehberlik servisine durumu bildirmek, dönüş planının okulda da uygulanmasını sağlar.
Sık sorulan sorular
Çocuğumu okula zorla mı göndermeliyim?
Zorla sürüklemek yerine, uzmanla hazırlanan aşamalı bir dönüş planı uygulanmalıdır. Ancak evde kalmak da çözüm değildir; hedef her zaman okula dönüştür.
Okul değiştirmek işe yarar mı?
Zorbalık gibi somut bir sorun yoksa okul değişikliği çoğu zaman kalıcı çözüm sağlamaz; kaygı yeni okulda da sürebilir.
Ayrılık kaygısı kaç yaşına kadar normaldir?
Bebeklik ve okul öncesi dönemde belirli ölçüde normaldir. Okul çağında günlük yaşamı ve okula gitmeyi engelleyecek düzeydeyse değerlendirme gerekir.
Karın ağrısı uydurma mı?
Hayır. Kaygı bedende gerçek ağrılara yol açar. Çocuk doktoru bedensel nedeni dışladıktan sonra yakınmanın kaygıyla ilişkisi çocuğa yaşına uygun biçimde anlatılır.
Okul reddi ne kadar sürede düzelir?
Erken başlanan tedaviyle birkaç hafta içinde belirgin düzelme görülebilir. Okuldan uzak kalınan süre uzadıkça tedavi de uzar.