Ankara Keçiören Çocuk Ergen Psikiyatrisi

Keçiören'de çocuğu için psikolojik ya da psikiyatrik bilgi arayan ailelere yönelik sayfamıza hoş geldiniz. Çocuk ve ergen psikiyatrisi, doğumdan 18 yaşına kadar dikkat, öğrenme, davranış, kaygı ve duygudurum gibi pek çok konuyu kapsar. Her çocuk kendi hızında gelişir; yine de bazı işaretler bir değerlendirmeyi hak eder. Bu sayfanın ana konusu, ailelerin en sık sorduğu başlıklardan biri olan dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB): belirtileri, tanı süreci ve tedavi seçenekleri.

Bu sayfanın konusu: Dikkat eksikliği ve hiperaktivite (DEHB)

DEHB bir terbiye sorunu değildir

DEHB'li çocuklar çoğu zaman "yaramaz", "tembel" ya da "şımarık" diye etiketlenir. Oysa sorun isteksizlik değil, beynin dikkat ve dürtü kontrolünü yöneten sistemlerinin farklı çalışmasıdır. Çocuk ödevini yapmak ister ama başlamakta zorlanır; sırasını beklemek ister ama kendini tutamaz. Bu fark kalıtımla güçlü biçimde ilişkilidir; ebeveyn tutumu DEHB'ye yol açmaz, ancak belirtilerin şiddetini ve çocuğun kendine güvenini etkiler.

Üç belirti grubu

Dikkatsizlik: ayrıntıları gözden kaçırma, dikkat gerektiren işten kaçınma, eşyalarını sık kaybetme, konuşulurken dinlemiyor gibi görünme, yönergeleri yarıda bırakma.

Hiperaktivite: oturması gereken yerde kalkma, sürekli kıpırdanma, yüksek sesle ve çok konuşma, "motor takılmış gibi" durmaksızın hareket etme.

Dürtüsellik: soru bitmeden cevap verme, sıra bekleyememe, başkalarının sözünü ya da oyununu bölme, sonucunu düşünmeden tehlikeli hareketler yapma.

Belirtilerin en az iki ortamda (örneğin hem evde hem okulda) görülmesi, 12 yaşından önce başlaması ve çocuğun yaşına göre belirgin biçimde fazla olması beklenir. Kız çocuklarında hareketlilik daha az, dalgınlık daha çok görüldüğü için tanı gecikebilir.

Tanı nasıl konur?

DEHB'yi gösteren tek bir kan tahlili ya da beyin görüntülemesi yoktur; tanı klinik değerlendirmeyle konur. Çocuk ergen psikiyatristi gebelik ve gelişim öyküsünü, çocuğun okul öncesi dönemini, uyku düzenini ve aile ortamını ayrıntılı olarak sorar. Öğretmenden gözlem bilgisi istenir; karneler ve okul defterleri incelenir. Çocukla oyun ve sohbet yoluyla görüşülür.

İşitme ve görme sorunları, uyku apnesi, kaygı, öğrenme güçlüğü ve aile içi stres DEHB'ye benzer görünebileceği için bunlar özellikle dışlanır. Gerektiğinde zihinsel değerlendirme ya da çocuk doktoru ve nöroloji görüşü eklenir.

Okulda destek

DEHB'li çocuğun okul yaşamını kolaylaştırmak için öğretmenle iş birliği şarttır. Ön sıralarda, dikkat dağıtıcılardan uzak oturmak; yönergeleri kısa parçalara bölmek; ödevleri küçük adımlara ayırmak ve uzun derslerde kısa hareket araları vermek işe yarar. Ev ile okul arasında günlük kısa bir not defteri, olumlu davranışların fark edilmesini sağlar. Gerektiğinde rehberlik servisi aracılığıyla sınavlarda ek süre gibi düzenlemeler konuşulabilir.

Tedavi seçenekleri

Aile eğitimi her yaşta tedavinin temelidir: net ve kısa yönergeler, olumlu davranışı anında pekiştirme, tutarlı kurallar ve öngörülebilir bir günlük düzen öğretilir. Okul öncesi çocuklarda bu yaklaşım ilk tercih olarak önerilir.

İlaç tedavisi okul çağındaki çocuklarda belirtileri belirgin biçimde azaltabilir. İlaçlar çocuğun kişiliğini değiştirmez; dikkatin ve dürtü kontrolünün düzenlenmesine yardım eder. En sık yan etkiler iştah azalması ve uykuya dalma güçlüğüdür; takipte boy, kilo ve gerektiğinde nabız ve tansiyon izlenir.

Beceri çalışmaları: planlama, zaman yönetimi, öfke ve hayal kırıklığıyla baş etme becerileri, özellikle ergenlikte terapiyle desteklenir.

Evde günlük düzen

• Sabah ve akşam rutinlerini resimli ya da yazılı bir listeyle kapıya asın.
• Ödev için sabit bir saat ve sessiz bir köşe belirleyin; 15–20 dakikalık çalışma bloklarından sonra kısa mola verin.
• Yönergeyi göz teması kurarak, tek cümleyle verin ve çocuğa tekrar ettirin.
• Ceza yerine olumlu davranışa odaklanan küçük ödül sistemleri kurun.
• Günlük fiziksel etkinlik ve düzenli uyku, belirtileri hafifletir.

DEHB ile birlikte görülen durumlar

DEHB tanısı alan çocukların önemli bir bölümünde başka zorluklar da bulunur. Özgül öğrenme güçlüğü (okuma, yazma ya da matematikte belirgin zorlanma), karşıt olma davranışı, kaygı, tikler ve uyku sorunları en sık eşlik eden durumlardır. Bazı çocuklarda motor koordinasyon güçlüğü nedeniyle el yazısı bozuk, hareketler sakar olabilir.

Eşlik eden durumlar tedavi planını değiştirir. Örneğin hem DEHB hem okuma güçlüğü olan bir çocukta yalnız dikkat tedavisi yeterli olmaz; özel eğitim desteği de gerekir. Kaygılı bir çocukta ise ilaç seçimi ve terapi yaklaşımı buna göre düzenlenir. Bu yüzden ilk değerlendirmede yalnız dikkat değil, çocuğun bütün gelişimi ele alınır.

Ergenlikte DEHB

Hareketlilik çoğu zaman ergenlikte azalır; yerini içsel bir huzursuzluk, dağınıklık ve erteleme alır. Ödevlerin son güne kalması, eşyaların kaybolması, zaman yönetiminde güçlük ve dürtüsel kararlar bu dönemde öne çıkar. Ergenlikte DEHB, trafik kazaları, riskli davranışlar, madde kullanımı ve okul başarısızlığı açısından riski artırabilir.

Bu dönemde gencin tedaviye aktif katılımı çok önemlidir. Kendi güçlü yanlarını ve zorlandığı alanları tanıyan genç, ajanda ve telefon hatırlatıcıları gibi araçları daha istekli kullanır. İlaç tedavisi sürüyorsa dozun okul saatlerine ve ders çalışma düzenine uygunluğu düzenli olarak gözden geçirilir. Ebeveynlerin rolü, denetleyici olmaktan çok, gencin kendi planını yapmasına destek olan bir koça dönüşür.

Keçiören'de DEHB değerlendirmesi için başvuru

Keçiören'de yaşayan aileler, DEHB şüphesinde çocuk ve ergen psikiyatrisi polikliniklerine ya da muayenehanelere randevuyla başvurabilir. Değerlendirmeye karneleri, öğretmen notlarını ve daha önce yapılmış tetkiklerin sonuçlarını götürmek süreci hızlandırır. Tedavi başladıktan sonra kontrol görüşmeleri düzenli aralıklarla yapılır; ilaç dozu ve okul uyumu bu görüşmelerde birlikte gözden geçirilir.

Sık sorulan sorular